Psychoplastogeen

Wat is een psychoplastogeen?

Een psychoplastogeen is elke stof die snel de groei van nieuwe neurale verbindingen bevordert — dendrieten, dendritische stekels en synapsen — doorgaans na een enkele toediening. De term werd in 2018 bedacht door onderzoeker David Olson aan de UC Davis.

Uitsplitsing van het woord:

• Psycho = geest
• Plasto = vormen/boetseren
• Gen = produceren

Letterlijk: "geest-vormende generatoren" — stoffen die structurele veranderingen in de hersenen genereren die samenhangen met psychologische verandering.

Waarom dit concept belangrijk is

De neuroplasticiteitsrevolutie

Traditionele antidepressiva (SSRI's) hebben 4-6 weken nodig om te werken en hebben bescheiden werkzaamheid. Psychoplastogeena vertegenwoordigen een potentiële paradigmaverschuiving — stoffen die snelle, robuuste structurele veranderingen in neuronen produceren die correleren met snelle gedrags- en stemmingsverbeteringen.

Voorbij subjectieve effecten

Het concept van het psychoplastogeen scheidt de structurele/therapeutische effecten van psychedelica van hun perceptuele/hallucinogene effecten. Dit heeft verreikende implicaties:

• Is het mogelijk een psychoplastogeen te creëren dat neuroplasticiteit bevordert zonder een psychedelische ervaring te produceren?
• Werkt microdoseren voornamelijk via het psychoplastogene mechanisme in plaats van de subjectieve ervaring?
• Kunnen niet-psychedelische verbindingen worden ontworpen die dezelfde structurele hersenvoordelen hebben?

De belangrijkste bevindingen van het Olson-lab

Het lab van David Olson aan UC Davis toonde aan dat:

1. Meerdere psychedelica (DMT, LSD, psilocine, DOI) bevorderen snelle dendrietgroei en synapsevorming in corticale neuronen
2. Deze structurele veranderingen zijn vergelijkbaar met of groter dan die geproduceerd door ketamine (een bekend snelwerkend antidepressivum)
3. De effecten worden gemedieerd door 5-HT2A → TrkB → mTOR-signalering
4. Niet-hallucinogene analogen kunnen worden ontworpen die de structurele effecten behouden — waarmee de deur wordt geopend naar psychoplastogeena zonder trips

Psychoplastogeena en microdoseren

De structurele hypothese

Een theorie over hoe microdoseren werkt:

1. Sub-perceptuele doses activeren nog steeds 5-HT2A-receptoren
2. Dit triggert de psychoplastogene signaleringscascade (zelfs als er geen perceptuele effecten optreden)
3. Nieuwe dendrieten en synapsen vormen zich
4. Deze structurele veranderingen produceren geleidelijke verbeteringen in stemming, cognitie en flexibiliteit
5. Herhaald microdoseren versterkt deze structurele veranderingen over weken

Bewijs en beperkingen

• Dierstudies ondersteunen dat zelfs lage doses enige structurele veranderingen bevorderen
• Menselijk bewijs op microsdosis-niveaus is nog zeer beperkt
• Het is onduidelijk of het psychoplastogene effect op sub-perceptuele doses voldoende is om klinisch betekenisvolle veranderingen te produceren
• De relatie tussen structurele veranderingen en functionele/gedragsmatige verbeteringen is niet volledig in kaart gebracht

Bekende psychoplastogeena

Stof	Klasse	Psychoactief?
Psilocybine/psilocine	Tryptamine-psychedelicum	Ja
LSD	Lysergamide-psychedelicum	Ja
DMT	Tryptamine-psychedelicum	Ja
DOI	Fenethylamine-psychedelicum	Ja
Ketamine	Dissociatief	Ja
MDMA	Empathogeen	Ja
Tabernanthalog (TBG)	Niet-hallucinogeen analoog	Minimaal
AAZ-A-154	Ontworpen analoog	Nee

De laatste twee vermeldingen zijn bijzonder veelbelovend — ze suggereren dat het mogelijk is neuroplasticiteit te ontkoppelen van hallucinatie.

Het grotere geheel

Het concept van het psychoplastogeen verbindt microdoseren met de bredere grens van neuropsychiatrische geneeskunde:

• Depressie = verlies van synaptische dichtheid in de prefrontale cortex → psychoplastogeena herstellen dit
• PTSS = rigide angstgeheugens → psychoplastogeena kunnen helpen deze te herprogrammeren
• Verslaving = ingesleten neurale circuits → psychoplastogeena kunnen helpen nieuwe te vormen
• Cognitieve achteruitgang = verlies van neurale verbindingen → psychoplastogeena kunnen dit tegengaan